ΠΕΡΙ ΙΣΤΟΡΙΑΣ...

Απόσπασμα  ομιλίας μου περί νομοθετημάτων στο χώρο της Παιδείας εν σχέσει με την Γλώσσα και την Ιστορία από το 1974 έως σήμερα .

Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὸν ἐξίσου πολύπαθο τομέα τῆς ἱστορίας, ἔχουμε νὰ σημειώσουμε τὰ ἑξῆς:

Προιόντος τοῦ χρόνου, ἀπὸ τὴν Μεταπολίτευση καὶ μετά, παρατηρεῖται στοὺς χώρους ἀναπαραγωγῆς ἰδεολογίας,ὅπως ἡ σχολικὴ ἐκπαίδευση, τὰ ΜΜΕ, τὰ Πανεπιστήμια, τὰ Ἰνστιτοῦτα σχεδιασμοῦ τῆς Ἐκπαιδευτικῆς Πολιτικῆς κλπ., μιὰ συγκεκριμένη τάση θεώρησης καὶ διδασκαλίας τῆς ἱστορίας ποὺ ἔχει τὰ ἑξῆς κυρίαρχα χαρακτηριστικά:

Α.Ἀμφισβήτηση τῆς διαχρονικῆς συνέχειας τοῦ ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τὴν ἀποδομητικὴ σχολὴ τῶν ἱστορικῶν. Ἡ ἑλληνικὴ ἐθνικὴ συνείδηση δὲν ὑφίσταται γι’ αὐτοὺς πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἑλληνικοῦ κράτους τὸ 1830.

Β. Πολεμικὴ ἕως καὶ κατασυκοφάντηση τοῦ ἱστορικοῦ ρόλου τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας καὶ τῆς πολυσχιδοῦς προσφορᾶς της .Μὲ αὐτὴν τὴν ἐπιδίωξη συναρτᾶται ἄμεσα καὶ ἡ προσπάθεια ὑποβάθμισης τῆς βυζαντινῆς περιόδου.

Γ. Προσπάθεια παρουσίασης τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας ὡς ἑνὸς περίπου πολυπολυτισμικοῦ παραδείσου στὸν ὁποῖο οἱ ὑπήκοοι διῆγον οὔτε λίγο οὔτε πολὺ ζωὴ χαρισάμενη. Στὰ πλαίσια αὐτῆς τῆς ἀντίληψης ποὺ ὑπηρετεῖ βεβαίως σαφεῖς πολιτικὲς ἐπιδιώξεις ἐπιχειρεῖται νὰ ἀμφισβητηθοῦν καὶ νὰ ἀπομειωθοῦν στὴ συνείδηση τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ οἱ γενοκτονίες τοῦ ἑλληνισμοῦ ἀπὸ τοὺς Τούρκους :παρουσιάζεται π.χ τὸ παιδομάζωμα ὡς πρωτότυπη μέθοδος στρατολόγησης τῶν Ὀθωμανῶν, ὀνομάζεται ἡ Μικρασιατικὴ Καταστροφὴ συνωστισμὸς στὴν παραλία σύμφωνα μὲ τὸ ἀλήστου μνήμης καὶ 72 πραγματολογικῶν λαθῶν ἐπισεσημασμένων ἀπὸ τὴν Ἀκαδημία Ἀθηνῶν βιβλίο Ἱστορίας τῆς ΣΤ Δημοτικοῦ, οἱ ἥρωες μακεδονομάχοι βαφτίζονται τζιχαντιστὲς καὶ ἄλλα πολλὰ συναφῆ.

Στὴν ὑπηρεσία τῶν παραπάνω στόχων ἐπιστρατεύονται βεβαίως καὶ τὰ διδακτικὰ ἐγχειρίδια, τρανταχτὸ παράδειγμα τῶν ὁποίων ἀποτελεῖ τὸ προαναφερθέν. Ἡ συστηματικὴ προσπάθεια γενικότερου ἀποχρωματισμοῦ καὶ ἐξασθένησης τῆς σχέσης τοῦ Ἕλληνα μὲ τὴν ἱστορία τοῦ καθὼς καὶ τῶν προκυπτόντων αἰσθημάτων πατριωτισμοῦ ἐπιχειρεῖται μὲ τὴν διαρκῆ συκοφάντηση τῶν ἠρωικότερων ἱστορικῶν στιγμώντης ἑλληνικῆς ἱστορίας, τὴν προσπάθεια νὰ παρουσιασθεῖ ὅ,τι μελανώτερο μπορεῖ νὰ ἀνευρεθεῖ-κι ἂν δὲν ἀνευρίσκεται νὰ χαλκευθεῖ-, τὴν σπίλωση τῶν ἡρωικῶν μορφῶν. Σύμφωνα μὲ τὴν τάση αὐτή, ἡ τρισχιλιετὴς ἱστορία μᾶς βασίζεται σὲ μιὰ σειρὰ «μύθων» τοὺς ὁποίους οἱ ἐκφραστὲς αὐτοὶ τῆς ὄντως ἐπιστημονικῆς ἱστορίας  θὰ ἀποδομήσουν διαφωτίζοντας ἔτσι τοὺς ἀδαεῖς. Ἡ μέθοδος δὲ ποὺ χρησιμοποιοῦν εἶναι δυστυχῶς ἡ ἴδια καὶ σήμερα ἀλλὰ καὶ διαχρονικά: ἡ ἀποσιώπηση καὶ ἡ προκρούστειοςμεταχειρισή των ἱστορικῶν πηγῶν. Μὲ ἄλλα λόγια, ὅταν οἱ ἱστορικὲς πηγὲς καὶ ἰδιαιτέρως οἱ πρωτογενεῖς δὲν τοὺς ἐξυπηρετοῦν στὴν στήριξη τῶν ἀπόψεών τους εἴτε τὶς ἀποσιωποῦν, εἴτε τὶς παρουσιάζουν ἀκρωτηριασμένες, κομμένες καὶ ραμμένες κοινῶς κατὰ τὰ μέτρα τους.

Ὅλα τα παραπάνω βρίσκουν δυστυχῶς, πέρα ἀπὸ τὰ πανεπιστήμια καὶ ἰδίως τὶς σχολὲς ποὺ προετοιμάζουν τοὺς ἐκπαιδευτικοὺς λειτουργούς, προνομιακὴ ἐφαρμογὴ στὸ χῶρο τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου.

Ἐπικρατεῖ κατὰ τὴ διδασκαλία τοῦ μαθήματος τῆς Ἱστορίας ἀλλὰ καὶ ἐν γένει στὸ σχολεῖο ἕνα πνεῦμα ἀμφισβητήσεως τῆς ἑλληνικότητας, ἐπιφυλακτικότητας ἀπέναντι στὸν πατριωτισμὸ ὁ ὁποῖος εἶναι ὕποπτος ἐθνικισμοῦ, ἕνα καθαρὰ ἀντιηρωικὸ πνεῦμα.. Οἱ τιμητικὲς ὑπὲρ τῶν ἡρώων τῆς πατρίδος παρελάσεις δέχονται ἀνηλεῆ κατασυκοφάντηση καὶ πολεμικὴ καὶ βρίσκονται ἕνα βῆμα πρὶν τὴν κατάργηση. Ἡ τιμὴ στὴν ἑλληνικὴ σημαία ἔχει παύσει πρὸ πολλοῦ μὲ τὴν κατάργηση τῆς ἔπαρσηςκαι τῆς ὑποστολῆς της. Σὲ κάποιες περιπτώσεις γίνεται ἀνεκτὸ νὰ κυματίζουν στὸ σχολικὸ ἱστὸ κουρελιασμένες καὶ σχισμένες σημαῖες.Ἐσχάτως καθιερώθηκε, στὰ δημοτικὰ σχολεῖα ὁ ὁρισμὸς τοῦ σημαιοφόρου διὰ κληρώσεως καταφέροντας ἕνα ἀκόμη πλῆγμα στὸ πνεῦμα τῆς ἀριστείας καὶ ὑπηρετώντας σαφεῖς στοχεύσεις. Ἡ ἀναφορὰ στὴν πίστη ἐνοχλεῖ καὶ ἐγείρει ἕως καὶ διώξεις.Δυστυχῶς ἐπικρατεῖ στὸ χῶρο τῆς ἐκπαίδευσης ἕνα εἶδος ἰδεολογικῆς ἀστυνόμευσης γιὰ νὰ μὴν πῶ τρομοκρατίας ποὺ στοχοποιεῖ τὸν ὁποιοδήποτε ἀντιφρονοῦντα, ὅποιον ἐκπαιδευτικὸ ἐμφορείτα ἀνοιχτὰ ἀπὸ τὰ καθ’ἠμᾶς ἰδανικὰ καὶ ὑψώνει φωνὴ διαμαρτυρίας ἔναντί του προωθούμενου ἐθνομηδενισμοῦ καὶ τοῦ ἀντορθοδόξου πνεύματος.. Τὸ κυρίαρχο ἰδανικὸ ποὺ προβάλλεται εἶναι ἡ πολυθρύλητη διαφορετικότητα καὶ ὁ ἀντιρατσισμός. στὰ πλαίσια τῆς ἐν γένει προωθούμενης πολιτικῆς ὀρθότητας. Βεβαίως ὁ ἀντιρατσισμὸς εὐνοεῖ ὅλους τους ἄλλους ἐκτός των Ἑλλήνων Ὀρθοδόξων.Πῶς ἀλλιῶς νὰ ἑρμηνεύσουμε π.χ τὸ γεγονὸς ὅτι πρόσφατα καθιερώθηκε κάθε Δεκέμβριο σὲ ὑποχρεωτική, τὸ τονίζω, βάση δι’ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἑορτάζεται σὲ τετράωρη ἐκδήλωση τὸ ὁλοκαύτωμα τῶν Ἑβραίων ἐνῶ γιὰ τὰ ἑλληνικὰ ὁλοκαυτώματα τῆς Μικρασίας καὶ τοῦ Πόντου,γιὰ τὰ ὁλοκαυτώματα τῶν Ἑλλήνων τῆς Ἀνατολῆς καὶ τὶς ἡμέρες μνήμης τους δὲν ἀναφέρεται οὔτε λέξη στὸ ἑλληνικὸ σχολεῖο, πολλῷ δέ μᾶλλον τετράωρη ὑποχρεωτικὴ ἐκδήλωση; Τὸ δὲ κεφάλαιο τῆς Ἱστορίας τοῦ Παρευξείνιου Ἑλληνισμοῦ, τῆς Ἱστορίας τοῦ Πόντου ποὺ ὑπῆρχε στὸ βιβλίο Ἱστορίας Θεωρητικῆς Κατεύθυνσης τῆς Γ Λυκείου προσφάτως ἀφαιρέθηκε ἀπὸ τὴν ἐξεταστέα ὕλη. Καὶ τὴν ὥρα ποὺ ἡ μνήμη τοῦ ὁλοκαυτώματος τῶν Ἑβραίων εἶναι ὑποχρεωτική, οἱ ἐκδηλώσεις τιμῆς τῆς ἑορτῆς τῶν Τριῶν Ἱεραρχῶν, προστατῶν τῆς Παοδείας, ποὺ παραδοσιακὰ πραγματοποιοῦνταν στὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα τὴν 30 Ἰανουαρίου καθίστανται προαιρετικὲς σύμφωνα μὲ ἐγκύκλιο τοῦ Ὑπουργείου Παιδείας.

Καὶ ὅλα αὐτὰ ἔχουν δυστυχῶς καὶ συνέχεια. Πρόσφατα ἀνακοινώθηκε τὸ νέο σχέδιο ἀναλυτικοῦ προγράμματος γιὰ τὸ μάθημα τῆς Ἱστορίας στὴν Ὑποχρεωτικὴ Ἐκπαίδευση, Ἀθμια καὶ Βθμια Ἐκπαίδευση, ἕως καὶ τὴν Ἃ Λυκείου διότι ὑπάρχει δηλωμένη πρόθεση νὰ ἐνταχθεῖ καὶ ἡ Ἃ Λυκείου στὴν Ὑποχρεωτικὴ Ἐκπαίδευση.. Θὰ ἀκολουθήσουν μέσα στὴν ἑπόμενη διετία ἀνάλογες ἀλλαγὲς καὶ στὰ μαθήματα τῆς Γλώσσας καὶ τῆς Λογοτεχνίας καὶ στὰ διδακτικὰ ἐγχειρίδια. Ἔτσι θὰ ὑπάρξει, ὅπως ἀναφέρεται, μιὰ ὁλοκληρωμένη ματαρρύθμιση στὰ τρία μαθήματα ποὺ διαμορφώνουν τὴν πνευματικὴ καὶ τὴν ἐθνικὴ ταυτότητα τῶν ἑλλήνων μαθητῶν: Θρησκευτικὰ-Γλώσσα-Ἱστορία.Ἐδῶ νὰ τονίσουμε πὼς αὐτονοήτως εἴμαστε ὑπέρμαχοι καὶ ἐπιζητοῦμε τὶς μεταρρυθμίσεις ἐκεῖνες ποὺ θὰ βελτίωναν θεματικὰ καὶ μεθοδολογικά το μάθημα τῆς Ἱστορίας καὶ κάθε μάθημα.. Οἱ ὅποιες ὅμως «μεταρρυθμίσεις» κατεδαφίζουν τὸν χαρακτήρα καὶ τὸν σκοπὸ τοῦ μαθήματος τῆς Ἱστορίας ὑπακούοντας στὶς ἰδεοληψίες καὶ τὸν ἐθνομηδενισμὸ τῶν ἐπινοητῶν τους θὰ μᾶς βροῦν ὄρθιους ἀπέναντί τους.

Ἰδοὺ λοιπὸν τὸ τελευταῖο σχέδιο ἀναλυτικοῦ προγράμματος  τοῦ Ἰνστιτούτου Ἐκπαιδευτικῆς  Πολιτικῆς γιὰ τὸ μάθημα τῆς Ἱστορίας, oι ὁποῖες βρίσκουν παντελῶς ἀντίθετη καὶ τὴν Πανελλήνια ἕνωση Φιλολόγων ποὺ ἐξέδωσε καὶ σχετικὴ ἀνακοίνωση ἐκ τῆς ὁποίας ἀντλοῦμε, ἀλλὰ καὶ ἄλλους φορεῖς ὅπως ἡ ΟΛΜΕ καὶ μεμονωμένοι ἐπιστήμονες:

1. Στὸ νέο αὐτὸ σχέδιο ἀναφέρεται ὡς κύριος σκοπὸς τῆς διδασκαλίας τῆς ἱστορίας ἡ ἀνάπτυξη δημοκρατικῆς καὶ ἀνθρωπιστικῆς συνείδησης. Ἡ ἀνάπτυξη τῆς ἐθνικῆς συνείδησης τῶν Ἑλλήνων ἀναφέρεται ἀρκετὰ ἀργότερα ὡς πάρεργο καὶ μὲ τὴν ἐπεξήγηση ὅτι σκοπὸς τοὺς εἶναι νὰ δημιουργήσουν «μιὰ πλουραλιστικὴ καὶ ἀνεκτικὴ ἐθνικὴ ταυτότητα». Τὸ τί μπορεῖ νὰ σημαίνει ὁ ὅρος πλουραλιστικὴ καὶ ἀνεκτικὴ ἐθνικὴ ταυτότητα ἃς τὸ σκεφθεῖ ὁ καθεὶς μόνος του.

2..Τὸ μάθημα τῆς Ἱστορίας μεταβάλλεται ριζικὰ ὡς πρὸς τὸν χαρακτήρα  του καὶ τὸ περιεχόμενό του. Μετατρέπεται σ’ ἕνα διαθεματικὸ ἀντικείμενο χωρὶς συγκεκριμένη ὕλη, τρόπο ἀξιολόγησης καὶ διδακτικὴ μεθοδολογία.Ὁ κάθε ἐκπαιδευτικὸς μπορεῖ νὰ ἀναδιατάσσει τὴν ὕλη κατὰ τὸ δοκοῦν κάνοντας τὶς ἐπιλογὲς ποὺ ὁ ἴδιος ἐπιθυμεῖ καὶ προοθώντας τὶς δικές του ἰδεολογικὲς ἀπόψεις. πάλι κατὰ τὸ δοκοῦν.

3. Ἀποδομεῖται ἡ γραμμικὴ διάταξη τῆς ὕλης ἀπὸ τὸ ἀπώτατο παρελθὸν πρὸς τὴν σύγχρονη ἐποχὴ καὶ ἄρα καὶ ἡ αἴσθηση τῆς ἱστορικῆς συνέχειας καὶ συνακολούθως τῆς καλλιέργειας ἐθνικῆς συνείδησης καὶ ταυτότητας. Ἀντ’αὐτῆς εἰσάγεται ἡ λεγόμενη θεματικὴ ἱστορία μὲ ἑνότητες τοῦ τύπου Πόλεμος, Εἰρήνη, Θέατρο κλπ, χωρὶς αἴσθηση χρονικῆς συνέχειας καὶ ἀλληλουχίας καὶ εἰσάγοντας τὴν πλήρη σύγχυση. Κάτι ἀνάλογο δηλαδὴ μὲ αὐτὸ ποὺ ἐπιχειρεῖται στὸ μάθημα τῶν Θρησκευτικῶν.

4. Ἡ διδασκαλία τῆς πολιτικῆς καὶ στρατιωτικῆς ἱστορίας ἀποδομεῖται πλήρως, καθὼς καὶ ἡ παρουσία τῶν μεγάλων προσωπικοτήτων καὶ ὁ ρόλος τους στὸ ἱστορικὸ γίγνεσαθαι.

5.Ἀποδομεῖται ὁ ἑλληνικὸς ἱστορικὸς κορμὸς ὡς κέντρο βάρους τῆς διδασκαλίας. Προβάλλονται τὰ ἐπιμέρους καὶ τὰ περιφερειακὰ ἔναντί των βασικῶν ἱστορικῶν ζητημάτων.

6,.Προτάσσεται ἡ Νεώτερη καὶ Σύγχρονη Ἱστορία ἔναντί των λοιπῶν ἱστορικῶν περιόδων, δημιουργώντας ἔτσι τεράστια κενὰ στὶς ἱστορικὲς γνώσεις καὶ τὴν αἴσθηση ἱστορικῆς συνέχειας τῶν μαθητῶν.

7.Σὲ ὅ,τι ἀφορᾶ τὴν Πρωτοβάθμια Ἐκπαίδευση το  νέο σχέδιο δημιουργεῖ  ἐπίσης σοβαρότατα ἱστορικὰ καὶ παιδαγωγικὰ ζητήματα. Εἰδικότερα, στὴ Δ' Δημοτικοῦ ἀντικαθίσταται ἡ Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Ἱστορία ἀπὸ τὴν οἰκογενειακὴ καὶ τὴν τοπικὴ ἱστορία, στὴν Ἐ' Δημοτικοῦ ἀντικαθίσταται ἡ Βυζαντινὴ Ἱστορία ἀπὸ τὴ συρρικνωμένη συνεξέταση τῆς Ἀρχαίας Ἑλληνικῆς καὶ Βυζαντινῆς Ἱστορίας, στὴν ΣΤ' Δημοτικοῦ προβλέπεται ἡ διδασκαλία μιᾶς μεγάλης χρονικῆς περιόδου ποὺ ἀρχίζει ἀπὸ τὸν 15ο αἰώνα καὶ τελειώνει στὴ σύγχρονη ἐποχή. Ἔτσι τὸ ἐνδιαφέρον ἑστιάζεται κυρίως στὴν ἵδρυση τοῦ Ἑλληνικοῦ κράτους καὶ στοὺς δύο παγκόσμιους πολέμους ἐνῶ θεωροῦνται ἥσσονος σημασίας ἡ τουρκοκρατία καὶ ἡ ἑλληνικὴ ἐπανάσταση.

8. Πολλὰ ἀπὸ τὰ ὀνόματα τῶν διδακτικῶν φακέλλων ποὺ θὰ συνοδεύουν τὴν ἱστορικὴ ἀφήγηση γιὰ κάθε τάξη, ἀλλὰ καὶ τῆς γενικότερης ὁρολογίας εἶναι ἐπιεικῶς φαιδρά: οἱ ὑδαρυλικοὶ ἄθλοι τοῦ Ἡρακλῆ, Ὑπάρχουν κι ἄλλοι: γυναῖκες, παιδιὰ καὶ δοῦλοι,Ἡ ἱστορία εἴμαστε ἐμεῖς, Ὁ παλαιολιθικὸς ἄνθρωπος καὶ τὰ πράγματά του, Χωρὶς ἀντικείμανα δὲν γίνεται ζωή,Ὁ χαλκὸς ἦταν μπροῦντζος τελικὰ καὶ ὑπῆρε σὲ ὃ τὸν κόσμο,Θεοί, χρησμοὶ ἀγῶνες καὶ ζαλισμένες ἱέρειες,Τί ἔκαναν οἱ Ρωμαῖοι στὴν Ἑλλάδα ὅπως λέμε Τί ἔκανες στὸν πόλεμο Θανάση, καὶ πάει λέγοντας.

Ὁρισμένα δὲ ἀπὸ τὰ περιεχόμενα τῶν θεματικῶν φακέλων εἶναι τουλάχιστον περίεργα: Μιὰ ὀθωμανικὴ πόλη τὸ παράδειγμα τῆς Βέροιας. Ἐκχριστιανισμοί: κηρύσσοντας τὸ λόγο τοῦ Θεοῦ στοὺς Βαρβάρους. Πάπες, ἱεραπόστολοι καὶ μοναχοί: ὁ Χριστιανισμὸς στὴ Δύση ἐπιβιώνει καὶ ἐπεκτείνεται.

Διώξεις αἱρετικῶν στὸ Βυζάντιο καὶ στὴν Δύση. Τὸ δὲ παιδομάζωμα στὸν οἰκεῖο φάκελλο περὶ τῆς Ὀθωμανικῆς αὐτοκρατορίας λέγεται καὶ μὲ τὸ τούρκικο ὄνομά του(ντεβσιρμὲ) ἐντὸς παρενθέσεως, ὥστε νὰ ἀποκτήσει ἕναν ἀέρα πολυπολιτισμικότητας καὶ κοσμοπολιτισμοῦ καὶ νὰ ἀμβλυνθοῦν τὰ φρικαλέα αἰσθήματα ποὺ γεννᾶ ἡ μνημόνευσή του στοὺς Ἕλληνες μαθητές, ἀπογόνους ἐκείνων ποὺ ἔχασαν τὰ παιδιὰ τοὺς μέσα ἀπὸ τὴν ἀγκαλιά τους καὶ τὰ εἶδαν νὰ μετατρέπονται σὲ ἀπηνεῖς διῶκτες τοῦ ἑλληνισμοῦ. Τὸ « ντεβσιρμέ»,μὲ τὸν ἐμπνευστὴ τοῦ ὁποίου , τὸν Σουλεμάν, ἔχουμε ἐξοικειωθεῖ παρακολουθώντας σὲ συνεχεῖς ἐπαναλήψεις τὶς περιπέτειές του καθὼς καὶ μὲ τὰ λοιπὰ τουρκικὰ σήριαλ. Τὸ ντεβσιρμὲ δὲ ἀπαλείφει ἀπὸ τὸ νοῦ κὰ ἄλλα, πιὸ πρόσφατα παιδομαζώματα γιὰ τὰ ὁποῖα οἱ ἀκραιφνεῖς ὀπαδοὶ τῆς δημοκρατίας καὶ τοῦ ἀνθρωπισμοῦ δὲν μᾶς λένε τίποτα στοὺς θεματικούς τους φακέλλους.

9. Ἀναφέρεται ὅτι θὰ διδαχτεῖ ὁ ἑλληνικὸς ἐμφύλιος πόλεμος καὶ ἀκούγονται πολλὰ πρὸς τοῦτο. Ερωτοῦμε: πῶς ἀκριβῶς θὰ διδαχθεῖ ἕνα τόσο πρόσφατο καὶ τόσο τραυματικὸ γεγονός; Μὲ ποιὰ μεθοδολογία; Ποῦ ἀκριβῶς θὰ ἀποδίδει τὸν ἐμφύλιο μιὰ τέτοια ἱστορικὴ ἀφήγηση; Καὶ ποιὸς θὰ διαχειρισθεῖ τὶς συνέπειες  καὶ τὶς ἐντάσεις πού προφανῶς θὰ προκύψουν; Μήπως οἱ μαθητές;

Οἱ στοχεύσεις τῶν παραπάνω εἶναι νομίζουμε προφανεῑς καὶ ἐφόσον τὰ νομοθετήματα αὐτὰ πλήττουν καίρια τὴν ἐθνικὴ καὶ θρησκευτική, ὅπως ἤδη καταδείχθηκε, συνείδηση τοῦ Ἕλληνα, εἶναι προδήλως ἀντισυνταγματικά, οἱ δὲ συνέπειές τους δυσμενέστατες καὶ διαρκῶς κλιμακούμενες.